«Ένας αρκούδος μια φορά»: 3 ιστορίες και περισσότερα από 20.000 παιχνίδια που βρίσκουν «σπίτι»

Written by on 11 Ιανουαρίου 2019

Οι ιστορίες των ανθρώπων είναι συνήθως ενωμένες όπως τα αστέρια με αυθαίρετη φαινομενικά σύνδεση, δίχως κοινές επαφές, και συσχετισμούς, σε απόσταση μεταξύ τους. Αν όμως τις προσέξεις με μια δεύτερη ανάγνωση, από άλλη θέση και οπτική γωνία τότε θα διαπιστώσεις πως δεν είναι παράλληλες αλλά τέμνονται, ακουμπώντας ή μία πάνω στην άλλη δημιουργώντας σχηματισμούς απαραίτητους συχνά στον προσανατολισμό. Όπως οι αστερισμοί που ειδικά στη ναυσιπλοΐα, πριν την εφεύρεση της πυξίδας ήταν οι οδηγοί των ναυτικών για να μπορέσουν να βρουν το δρόμο τους, το προορισμό τους, το σπίτι τους.

Κάπως έτσι και σε ετούτη εδώ την ιστορία, ένας μικρός αρκούδος, θα μας αφηγηθεί τη δική του περιπλάνηση απλά, γλυκά, συγκινητικά. Μια περιπλάνηση προς αναζήτηση του δικού του σπιτιού και όλων όσων η έννοια σπίτι μπορεί να περικλείει, ξετυλίγοντας το αθέατο κουβάρι μιας άλλης γλυκιάς ιστορίας θυμίζοντάς μας τη σκηνοθετική μαεστρία της ζωής, που καταφέρνει μια τυχαία στιγμή της ζωής των ανθρώπων να της δώσει ορμή, μέσα από τις αρχικά άσχετες συνυπάρξεις τους.

Η ιστορία του χάρτινου θεάτρου και του κουκλόσπιτου του Γεώργιου, η ιστορία της Μαρίας και του ταλαιπωρημένου κίτρινου αρκούδου της, η ιστορία της Ελένης και του βιβλίου της, η ιστορία χιλιάδων παιχνιδιών. Όλες μαζί σε αναζήτηση του δικού τους σπιτιού, του σημείου που όλα είναι πιθανά, του τόπου που οι ελπίδες εκπληρώνονται, και οι ανησυχίες κοπάζουν και επικρατεί ηρεμία και αγάπη γιασεμί.

 

Το χάρτινο Θέατρο και ο Γεώργιος Γερουλάνος

Ήταν το 1890 όταν ο εκδοτικός οίκος Schmidt & Romer σχεδίασε ένα θέατρο, ένα χάρτινο θέατρο με κύρια συστατικά του μια ξύλινη βάση-κουτί με οπές για το στήσιμο της σκηνής, 10 λιθογραφημένα σκηνικά, διάφορα διακοσμητικά στοιχεία και χάρτινες φιγούρες-ηθοποιοί καθώς και επτά έντυπα με κείμενα θεατρικών έργων.

Το Χάρτινο θέατρο (Papiertheater) στηρίζεται στο οπτικό παιχνίδι peep show (κρυφοκοίταγμα), μια σειρά δηλαδή χαρτοκοπτικών εικόνων, τοποθετημένων επάλληλα η μια πίσω από την άλλη και ενωμένων σαν ακορντεόν.

Ένα τέτοιο χάρτινο θέατρο έφερε δώρο στον βαφτισιμιό του, Γεώργιο Γερουλάνο, την ημέρα της γιορτής του το 1946, ο νονός του Στέφανος Στρέιτ (αδελφός της μητέρας του). Όταν είδε την κασονίτσα με τις τρύπες στη μία πλευρά αναρωτήθηκε τι είναι αυτό. Χάθηκαν τα πατίνια και οι γκαζές σκέφτηκε. Όταν όμως ο νονός του το συναρμολόγησε, το έστησε στο μεγάλο τραπέζι και του έδειξε τα δακτυλογραφημένα χαρτιά με το κείμενο του «Ελεύθερου Σκοπευτή» η στιγμή αυτή θα έμελλε να γίνει μία από τις ομορφότερες παιδικές του αναμνήσεις.

Αυτό το χάρτινο θέατρο μαζί με ένα κουκλόσπιτο που η κόρη του Ελένη έπαιζε ατελείωτες μεσημεριανές ώρες, δώρο της γιαγιάς της, Δέσποινας Στρέιτ – Γερουλάνου θα προσφερθούν στα χέρια της Μαρίας Αργυριάδη και θα βρουν το δικό τους σπίτι μερικά χρόνια αργότερα στο Μουσείο Μπενάκη Παιχνιδιών.

Ο κίτρινος αρκούδος και η Μαρία Αργυριάδη

Ήταν κάποια στιγμή στα 1970 όταν η Μαρία Αργυριάδη άρχισε να συλλέγει παιχνίδια παρέα με τον σύζυγό της Απόστολο, παλαιοπώλης στο επάγγελμα. Σε κάθε τους βόλτα όταν συναντούσαν παρατημένα παιχνίδια, τα συγκέντρωναν και τα φρόντιζαν. Να όμως που μια ημέρα ένας μικρός χνουδωτός αρκούδος την περίμενε σε μια γωνιά. Μόλις η Μαρία τον αντίκρισε, στο μυαλό της ήρθε ο αρκούδος που έπαιζε μικρή. Μια φίλη της, τον είχε χάσει, γεγονός που την είχε θλίψει.

Έτσι πήρε τον αρκούδο μαζί της και αυτός πυροδότησε μέσα της τη σπίθα και το πάθος για την έρευνα, την αναζήτηση και τη συλλογή παιχνιδιών, αρχικά στην Ευρώπη και στη συνέχεια στην Ελλάδα, όταν ακόμα η κατασκευή τους ήταν αυτοσχέδια στη γειτονιά, στους δρόμους. «Πρωθιερέα» των παιχνιδιών την είχε αποκαλέσει ο φίλος της Χρήστος Μπουλώτης.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ίδια στην προθήκη του Μουσείου Παιχνιδιών επέλεξε να συγκεντρώσει τα παιχνίδια που είχε όταν ήταν παιδί:

Σημαντική στιγμή ήταν για μένα, όταν γύρω στο 1970, ξημερώματα Σαββάτου προς Κυριακή στις 3 η ώρα με το λιγοστό φως του φεγγαριού και έναν φακό πρωτοείδα μια μικρή αρκούδα. Την αγόρασα από τον γυρολόγο και την πήρα στα χέρια μου. Ένας μικρός, κίτρινος αρκούδος μαδημένος, ταλαιπωρημένος, κομμένος με ψαλίδι σε μία μεριά απ’ όπου ξεπεταγόταν το άχυρο. Το ένα του πόδι κρεμόταν έτοιμο να κοπεί και του έλειπε το ένα μάτι.

Και όταν μίλησε στον επιστήθιο φίλο της Άγγελο Δεληβορριά, για όλα τα παιχνίδια που είχε πλέον συγκεντρώσει, εκείνος της είπε να μην τα δώσει πουθενά γιατί στα μελλοντικά σχέδια του Μουσείου Μπενάκη είναι η δημιουργία ενός μουσείου παιχνιδιών σε ένα κτίριο που θυμίζει παραμύθι. Ανάμεσα στα παιχνίδια, ήταν και το χάρτινο θέατρο και το κουκλόσπιτο του Γεώργιου Γερουλάνου.

 

Το βιβλίο και η Ελένη Γερουλάνου

Η Ελένη Γερουλάνου, κόρη του Γεώργιου Γερουλάνου ήταν αναμενόμενο να παίζει στα παιδικά της χρόνια με το χάρτινο θέατρο του μπαμπά της Γεώργιου Γερουλάνου και το κουκλόσπιτό της, δώρο της γιαγιάς της Δέσποινας Στρειτ – Γερουλάνου. Μεγάλη χαρά να ετοιμάζει το τσάι στις κούκλες της, να τις βάζει για ύπνο στα μικροσκοπικά κρεβατάκια τους και το επόμενο πρωί μαζί να ράβουν τα φορέματά τους για τη σαββατιάτικη βόλτα.

Από τότε κιόλας απολάμβανε να δημιουργεί τις δικές της ιστορίες αλλά και να αφηγείται όσες έχουν αγάπη γιασεμί που πάντα θα της φέρνει στη θύμηση τη λατρεμένη της γιαγιά Δέσποινα που μέσα στο μικρό δερμάτινο album που φύλαγε μια φωτογραφία με τους 4 γιους της κρατούσε σημειώσεις και στιχάκια άλλοτε στα γερμανικά και άλλοτε στα ελληνικά. Γιατί το στιχάκι που κράτησε η Ελένη είχε αγάπη γιασεμί!

«Ολοτρόγυρα εδώ να σε δεχτώ κάτασπρά
Η μυρωδιά του να απλωθεί σαν χάδι αγαπημένο
Σαν βλέμμα γλυκομίλητο και πόθος πονεμένος
Σε κάθε άκρη και γωνιά σιγά να σου μιλήσει
Και να σου πει πως τρυφερά και με στοργή
Αγάπη»

Μεγαλώνοντας ο κόσμος της μάθησης, μέσω της βιωματικής εκπαίδευσης την κέρδισε και, ολοκληρώνοντας τις σπουδές της στη Βοστώνη ειδικεύτηκε σε προγράμματα μουσείων για παιδιά. Mέσα στα μουσεία έβλεπε όλα εκείνα που μπορούσαν να ζωντανέψουν και μέσα από τη μνήμη, να γίνουν βίωμα, δυνατότητα, αλήθεια.

Και όταν αντίκρισε τον αρκούδο στα χέρια της Μαρίας, το χάρτινο θέατρο και το κουκλόσπιτο σε μια προθήκη του Μουσείου, αλλά κυρίως όταν μύρισε το γιασεμί στο κήπο του Μουσείου Παιχνιδιών, όλη εκείνη η αόρατη γραμμή που τόσα χρόνια τους είχε με μαγικό τρόπο ενωμένους, φωτίστηκε και της έδειξε το δρόμο, το δρόμο προς το σπίτι και την εκπλήρωση. Η ιστορία αυτή έπρεπε να ειπωθεί.

Η μνήμη του μπαμπά Γεώργιου και το δώρο, η ενέργεια και η αγάπη της Μαρίας για τα παιχνίδια, το πάθος για τη γραφή και πάνω όλα το άρωμα του γιασεμιού ήταν όλα εκείνα που την ώθησαν προς την επόμενη μεγάλη ιστορία. Ήταν η άκρη για να ξεδιπλωθεί μια υπέροχη ιστορία. Ήταν η προτροπή, η ενθάρρυνση, η υποχρέωση, η ενθύμηση, ο προορισμός. Και το βιβλίο έγινε μια φορά και έναν καιρό πραγματικότητα – Ένας αρκούδος μια φορά.

Ένας αρκούδος μια φορά

O αρκούδος γίνεται στην πένα της Ελένης ενορχηστρωτής μιας συγκινητικής ιστορίας που αφηγείται την περιπλάνησή του προς αναζήτηση του σπιτιού του. Ενός κάποιου σπιτιού, μιας ζεστής γωνιάς που θα τον φιλοξενήσει και θα του προσφέρει σιγουριά, ασφάλεια και αγάπη. Σε αυτή την αναζήτησή του, θα γνωρίσει νέους τόπους, νέους ανθρώπους, νέες φιγούρες αρχικά άγνωστες για εκείνον και για εμάς τους αναγνώστες αλλά στο τέλος αυτής της περιπλάνησης γνώριμες και επώνυμες.

Γιατί το σπίτι του, πολύ σύντομα θα το ανταμώσει, όταν θα βρεθεί στα χέρια της Μαρίας, ανάμεσα στο Χάρτινο Θέατρο του Γιώργου, και στο κουκλόσπιτο της Ελένης, στη συντροφιά του Κλούβιου και της Σουβλίτσας, δίπλα στην Αντιγόνη τη τσίγκινη κουρδιστή αλεπού, μαζί με τις «κουτσούνες» και την κουδουνίστρα κουκουβάγια και το άρωμα γιασεμί της γιαγιάς Δέσποινας. Έτσι θα γνωρίσουμε όλα εκείνα τα όμορφα, ξεχωριστά και ιδιαίτερα παιχνίδια που έχουν βρει το σπίτι τους στο Μουσείο Παιχνιδιών.

Στις σελίδες αυτού του βιβλίου με ευρηματικό τρόπο, ανάμεσα στις ζωγραφιές της Ίριδος Σαμαρτζή, που περιπλέκονται αριστουργηματικά με φωτογραφίες, στο λιτό κείμενο της Ελένης Γερουλάνου ζωντανεύουν περισσότερα από 240 παιχνίδια από τη συλλογή της Μαρίας Αργυριάδη που έχουν πλέον βρει το σπίτι τους στο Μουσείο Παιχνιδιών.

Ένα βιβλίο που στάζει αγάπη και ζεστασιά από τους δημιουργούς, από τις ιστορίες του που του έδωσαν ζωή, από τους ανθρώπους που θα το διαβάσουν και όλους εκείνους που θα το αγκαλιάσουν και κοιτάζοντας γύρω τους όταν θα το κλείσουν θα νιώσουν πως είναι στο σωστό μέρος, στο σπίτι.

Μια μέρα θα ξαναβρεθούμε.
Θ’ αγοράσουμε τότε κ’ εμείς ένα δικό μας γραμμόφωνο
και θα το βάζουμε να παίζει όλη την ώρα. Ναι,
θα κάτσουμε κιόλας στο παράθυρο, κοντά κοντά.
Θα ξαναβρεθούμε μια μέρα.
Και τότε
όλα τα βράδια κι όλα τα άστρα κι όλα τα τραγούδια
θα ‘ναι δικά μας. 
(Τάσος Λειβαδίτης)

Ευχαριστώ τη Νόρα Χατζοπούλου και τη Μαίρη Βέργου για την όμορφη ξενάγηση στους χώρους του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών, για την αγάπη τους σε κάθε μια γωνιά του αλλά και την Ελένη Γερουλάνου που έδωσε φωνή στον αρκούδο της Μαρίας.

To βιβλίο Ένας αρκούδος μια φορά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη και θα παρουσιαστεί το Σάββατο 12 Ιανουαρίου στο Μουσείο Μπενάκη Παιχνιδιών στις 18.00.

Η Ελένη Γερουλάνου, η Ίρις Σαμαρτζή αλλά και τα εγγόνια της Μαρίας Αργυριάδη θα είναι εκεί για να μας αφηγηθούν αυτή τη μοναδική ιστορία.

The post «Ένας αρκούδος μια φορά»: 3 ιστορίες και περισσότερα από 20.000 παιχνίδια που βρίσκουν «σπίτι» appeared first on ελculture.


Reader's opinions

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


8926 views
10805 views
8945 views
6316 views
8483 views
6303 views
837 views
6306 views
11045 views
308 views
6315 views
1019 views

(((((ARTgr Radio)))))

Για τον Πολιτισμό & τις τέχνες

Current track
TITLE
ARTIST